Tâm sự mỏng: Khi nhân viên rời đi và nghệ thuật xây dựng team bền vững

Mở đầu

Bài viết này được chia sẻ từ những trải nghiệm thực tế của một lãnh đạo kỹ thuật với nhiều năm xây dựng và phát triển đội ngũ tại các công ty công nghệ lớn. Nội dung đề cập đến những thách thức trong việc quản lý team, đối mặt với áp lực công việc và chiến lược xây dựng đội ngũ kế cận bền vững.

Áp lực vô hình của người lãnh đạo

Công việc của những người ở vị trí lãnh đạo như Head of Engineering hay Technical Director thường đi kèm với áp lực không nhỏ. Ban đầu, những áp lực này có thể khiến người ta cảm thấy căng thẳng, nhưng theo thời gian, nó trở thành điều bình thường đến mức đôi khi chính người lãnh đạo cũng quên mất cảm giác của những người chưa quen với áp lực.

Những áp lực đặc thù

Áp lực trong công việc lãnh đạo đến từ nhiều phía:

Áp lực chính trị nội bộ: Các mối quan hệ phức tạp trong tổ chức
Biến động nhân sự: Bài toán up and down trong quản lý team
Áp lực kinh doanh: Mục tiêu revenue, forecast và cạnh tranh
Kỳ vọng từ cấp trên: Đòi hỏi về kết quả và hiệu suất

Một thực tế đáng lưu ý là khi đã quá quen với áp lực, người lãnh đạo đôi khi giảm đi sự cảm thông với những người trẻ – những người chưa quen với những áp lực vô hình này. Họ chưa thể hình dung được rằng công ty có những thách thức đòi hỏi sự chung lưng đấu cật và quá trình này cần rất nhiều năm để trưởng thành.

Bài học về việc nhân viên rời đi

Tỷ lệ nghỉ việc trong ngành IT

Theo thống kê, tỷ lệ attrition (nhân viên nghỉ việc) trong ngành phần mềm vào khoảng 10-12%. Đây không phải là con số quá cao so với mặt bằng chung. Tuy nhiên, điều đáng tiếc là những người trưởng thành, những người chủ chốt (key person) rời đi thường để lại khoảng trống lớn.

Khi nào nên đi và khi nào nên ở

Đây là câu hỏi mà nhiều người trẻ trăn trở. Yếu tố quan trọng hàng đầu thường là tăng lương. Thực tế cho thấy nhiều người khi rời department ra ngoài có thể tăng lương gấp đôi, mặc dù lương tại công ty cũ cũng không quá tệ, thậm chí ở level càng cao thì lương càng tốt.

Tuy nhiên, mỗi lần chuyển công ty là một cơ hội để đối mặt với bài toán mới, thách thức mới để phát triển. Điều này không hoàn toàn xấu.

Triết lý về replacement và business continuity

Một nguyên tắc quan trọng trong quản lý là: Tất cả mọi người đều có thể thay thế được, kể cả người lãnh đạo.

Để đảm bảo business continuity (tính liên tục của hoạt động kinh doanh), cần phải:

Xây dựng đội ngũ successor: Luôn có người kế vị cho tất cả các vị trí
Không phụ thuộc vào cá nhân: Hệ thống phải hoạt động được khi bất kỳ ai rời đi
Đào tạo liên tục: Build up capability cho đội ngũ

Nếu không giữ được sự hoạt động liên tục của business, vị trí của người lãnh đạo coi như đã fail. Đây là nhiệm vụ trọng tâm của bất kỳ leader nào, dù quy mô nhỏ hay lớn.

Xây dựng team và niềm tự hào

Quá trình xây dựng từ con số 0

Việc xây dựng một department từ khi mới vào công ty đến khi trưởng thành là một quá trình dài và không hề dễ dàng. Từ một team sẵn có với tính cách và nhiệt huyết, việc giúp họ có được mindset đúng đắn cần:

Thời gian dài (5+ năm)
Đầu tư liên tục vào technical capability
Xây dựng culture học hỏi và phát triển

Điểm mạnh cạnh tranh của team

Một department nhỏ (chỉ bằng 1/5 đến 1/7 so với các department khác) vẫn có thể tạo ra kết quả technical tương đương, thậm chí vượt qua ở một số khía cạnh. Điều này đạt được nhờ:

Tập trung vào chất lượng: Thay vì số lượng
Đầu tư vào công nghệ mới: Gen AI, Data Engineering, Data Analytics
Xây dựng capability độc đáo: Cung cấp service mà các department khác không có lực lượng làm

Đối mặt với AI và thay đổi công nghệ

Trong bối cảnh AI đang thay đổi ngành, việc push mạnh về build up competency và skill cho team là điều cần thiết. Dù điều này tạo áp lực, nhưng đó là điều tốt cho nhân viên vì:

Tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường
Dù ở lại hay đi, những skill này đều có giá trị
Giúp department có lợi thế cạnh tranh so với nội bộ và bên ngoài

Công nghệ và định hướng phát triển

Đa dạng công nghệ trong team

Một software engineer thực thụ không nên bị giới hạn bởi ngôn ngữ hay framework. Các công cụ như C/C++, Java, .NET, Go, Python, Rust đều chỉ là phương tiện để đạt mục tiêu.

Xu hướng phát triển xuống tầng sâu

Với các dự án connected vehicle và service chạy trực tiếp trên xe ô tô, xu hướng đang đi xuống các tầng sâu hơn:

Go: Được ưa chuộng vì đơn giản (deadly simple), dễ học, dễ làm
Rust: Đang được cân nhắc cho các dự án yêu cầu performance và safety cao
C/C++: Vẫn là nền tảng cho các hệ thống embedded

Việc lãnh đạo team cần học Rust để định hướng direction cho team là ví dụ về việc không ngừng học hỏi và dẫn dắt về mặt công nghệ.

Lời kết

Tóm tắt bài học chính

Business continuity là ưu tiên hàng đầu: Luôn có successor cho mọi vị trí
Chấp nhận nhân viên nghỉ việc: Đó là cơ hội phát triển cho cả hai bên
Xây dựng team cạnh tranh: Tập trung vào chất lượng và capability độc đáo
Thích ứng với thay đổi: AI và công nghệ mới đòi hỏi học hỏi liên tục
Giữ sự cân bằng: Đừng nỗ lực quá nhiều mà quên sức khỏe và gia đình

Checklist cho lãnh đạo kỹ thuật

Đã xác định successor cho các vị trí quan trọng?
Có kế hoạch đào tạo liên tục cho team?
Đảm bảo business continuity khi có người nghỉ?
Cập nhật công nghệ mới và định hướng cho team?
Cân bằng giữa áp lực công việc và sức khỏe?

Cuộc sống vô thường và những người lãnh đạo cần nhớ rằng: áp lực công việc không nên đánh đổi bằng sức khỏe và thời gian cho gia đình. Hãy sống mỗi ngày có ý nghĩa và dành thời gian cho những người xung quanh.